COP31’de “Yerelde Karbonsuz Ulaşım” paneli

Türkiye Belediyeler Birliği (TBB), Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında “Yerelde Karbonsuz Ulaşım” paneli düzenledi. Panelde, kentlerde düşük karbonlu ulaşımın geliştirilmesine yönelik yaklaşımlar ve yerel yönetimlerin bu süreçte üstlenebileceği roller gündeme taşındı. TBB, Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da düzenlenen COP31’de ikinci gün Yeşil Bölge'de “Yerelde Karbonsuz Ulaşım” paneli gerçekleştirdi.

Hopa Belediye Başkanı Dr. Utku Cihan’ın moderatörlüğünde gerçekleştirilen panelde, ulaşım sektörünün karbonsuzlaştırılmasında kent planlaması, toplu taşıma sistemleri, aktif hareketlilik ve uluslararası finansman mekanizmalarının rolü değerlendirildi. Panelde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Şehir ve Bölge Planlama Bölümü Öğretim Üyesi ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) Danışmanı Prof. Dr. Ela Babalık, EuroMos Mobility Solutions Yönetim Kurulu Üyesi Volkan Recai Çetin, Uluslararası Toplu Taşımacılar Birliği (UITP) Avrasya Bölgesi Başkanı Dr. Feyzullah Gündoğdu ve Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu Ulaştırma Sektörü Direktörü Göktuğ Kara konuşmacı olarak yer aldı. Belediyelerin karbonsuz ulaşımda öncelikleri ve çözüm arayışları tartışıldı TBB’nin internet sitesindeki bilgilere göre, panelin açılışında konuşan Hopa Belediye Başkanı Dr. Utku Cihan, TBB’ye COP31 kapsamında uzmanları bir araya getiren böyle bir platform oluşturduğu için teşekkür etti. Karbonsuz ulaşımın yalnızca araçların elektrikli hale getirilmesinden ibaret olmadığını, kentlerde ulaşımı karbonsuz hale getirecek önlemlerin de ele alınması gerektiğini vurguladı. Panel boyunca, yerel yönetimlerin karbonsuz ulaşım politikalarını hayata geçirirken karşılaştıkları sorunlar ve çözüm arayışları gündeme taşındı. Bu kapsamda, belediyelerin düşük karbonlu ulaşım için öncelikle hangi adımları atması gerektiği, 15 dakikalık kent modelinin Türkiye’de uygulanabilirliği, toplu taşımanın özel araçlarla rekabet edebilmesi için gerekli koşullar ve sürdürülebilir ulaşım yatırımlarının finansmanı ele alındı.  Otomobil kullanımını azaltmaya yönelik politikalar karşısında vatandaşların ve esnafın beklentilerinin nasıl dengelenebileceğini, yayalaştırma uygulamalarının nasıl benimsetilebileceğini ve artan akaryakıt, personel ve işletme maliyetleri karşısında belediyelerin erişilebilir toplu taşıma hizmetini nasıl sürdürebileceği de tartışmaya açılan başlıklar arasında yer aldı.  Karbonsuz ulaşımda toplu taşıma önceliği Panelde konuşan Prof. Dr. Ela Babalık, belediyelerin karbonsuz ulaşımda atması gereken adımlar, toplu taşımanın özel araçlarla rekabet edebilmesi ve otomobil kullanımını azaltmaya yönelik politikalar hakkında değerlendirmelerde bulundu. Belediyelerin öncelikle toplu taşıma ve aktif ulaşım altyapısını geliştirmesi gerektiğini belirten Babalık, kentin her noktasına nitelikli toplu taşıma hizmetiyle ulaşılabilmesinin önemine değindi. Otobüslerin trafik yoğunluğundan etkilenmeden ilerleyebileceği özel şeritlerin oluşturulması, yaya ve bisiklet ulaşımının ise güvenli ve kesintisiz altyapıyla desteklenmesi gerektiğini vurguladı. Otomobil kullanımını azaltmaya yönelik politikaların, ulaşım alternatifleri iyileştirildikten sonra uygulanması gerektiğine dikkati çeken Babalık, “Önce otomobili olan alternatifleri iyileştirmek, toplu taşımayı iyileştirmek ve yaygınlaştırmak; bunları yaptıktan sonra otomobil kullanımını kısıtlayacak ve caydıracak yöntemleri hayata geçirmek gerekiyor.” dedi. Kent merkezlerinde otopark alanlarının azaltılması, kent dışındaki otoparklardan toplu taşımaya geçişin sağlanması ve sıkışıklık ücretlendirmesi gibi yöntemleri sıralayan Babalık, bu uygulamaların yeterli ulaşım alternatifleriyle birlikte yürütülmesi gerektiğini dile getirdi. Elektrikli araç dönüşümünü ilk üç öncelik arasında görmediğini ifade eden Babalık, önceliğin otomobile alternatif ulaşım seçeneklerini geliştirmek ve yaygınlaştırmak olduğunu kaydetti. Karbonsuz ulaşımda planlama ve vatandaş katılımının önemi Volkan Recai Çetin, panelde 15 dakikalık kent modelinin uygulanabilirliğinin yalnızca belediyelerin yetki ve sorumluluklarıyla sınırlı olmadığını, merkezi yönetim ile yerel yönetimlerin eş güdüm içinde hareket etmesi gerektiğini anlattı. Mahalle ölçeğinde karma kullanımların ve temel kamu hizmetlerine yakınlığın geçmişten bu yana bulunduğunu ancak yeni uydu kentlerde hizmetlere erişim sorunlarının yaşandığını ifade eden Çetin, vatandaşların eğitim ve sağlık gibi hizmetler için farklı bölgelere gitmek zorunda kalmasının önemli bir ulaşım talebi yarattığına dikkati çekti. Çetin, otoyol, ana arter ve çevre yollarının da kentlerin yaya ve bisiklet ulaşımına elverişliliğini azalttığını kaydetti. Otomobil kullanımını azaltmaya yönelik düzenlemelerin vatandaş katılımıyla hayata geçirilmesi gerektiğini vurgulayan Çetin, yol kenarı park alanlarının kaldırılması gibi uygulamaların bazı kesimlerin tepkisiyle karşılaşabildiğini, bu nedenle belediyelerin düzenlemelerin gerekçelerini ve sağlayacağı faydaları doğru anlatmasının önem taşıdığını söyledi. Çetin, vatandaşların karar ve uygulama süreçlerine dahil edilmesi, geri bildirimlerinin alınması ve pilot uygulamalarla sonuçların birlikte değerlendirilmesinin politikaların benimsenmesini kolaylaştıracağını aktardı.  Toplu taşımada hizmet kalitesi ve alternatif finansman modelleri Dr. Feyzullah Gündoğdu, toplu taşımanın özel araçlarla rekabet edebilmesi için hızın yanı sıra güvenilirliğin de belirleyici olduğunu ifade etti. Yolcuların seyahat sürelerini önceden planlayabilmesinin önemine değinen Gündoğdu, trafikten bağımsız ilerleyen toplu taşıma sistemlerinin bu açıdan avantaj sağladığını, ancak sefer saatlerinin öngörülebilir olmaması ve bekleme sürelerinin uzamasının toplu taşımayı cazibesiz hale getirdiğini belirtti.  Toplu taşımanın finansmanına da ayrı bir parantez açan Gündoğdu, hizmetin önemli ölçüde kamu bütçesinden desteklendiğini ve bu yükün yalnızca belediyeler tarafından karşılanmasının sürdürülebilir olmadığını söyledi. Toplu taşıma yatırımlarının çevresinde oluşan ekonomik değer artışından kamuya kaynak aktarılmasını sağlayacak modeller geliştirilmesi gerektiğini belirten Gündoğdu, değer artışının vergilendirilmesi ve işletmelerden toplu taşıma katkısı alınması gibi uygulamaların değerlendirilebileceğini ifade etti. Gündoğdu ayrıca, bu tür finansman modellerinin hayata geçirilebilmesi için belediye gelirlerini düzenleyen mevzuatta gerekli yasal altyapının oluşturulmasının önemine dikkati çekti. Ulaşım yatırımlarında finansman ve bütüncül planlama öne çıktı Panelde konuşan Göktuğ Kara, AB’nin ulaşım projelerine sağlayacağı finansmanda politika hedefleriyle uyum, AB açısından yaratılacak katma değer, projelerin sürdürülebilirliği ve belediyelerin teknik kapasitesinin belirleyici olduğunu ifade etti. Finansman süreçlerinde artık hibe modellerinin yanı sıra uluslararası finans kuruluşlarıyla kredi ve harmanlama yöntemlerinin de kullanılacağını belirten Kara, projelerin teknik açıdan uygulanabilir ve fizibilitesinin güçlü olması gerektiğini vurguladı. Kara, belediyelerin AB programları, ağları ve iş birliği mekanizmalarında aktif yer almasının da karşılıklı tanışma, deneyim paylaşımı ve yeni finansman olanaklarına erişim açısından önemli olduğunu kaydetti. Toplu taşımanın yanı sıra bisiklet, yaya ulaşımı ve dijital çözümlerin de karbonsuz ulaşım politikalarında daha fazla değerlendirilmesi gerektiğini söyleyen Kara, özellikle veri toplama, sensör ve yapay zeka uygulamalarının ulaşım planlamasına sağlayabileceği katkının altını çizdi. Bisiklet kullanımında güvenli altyapının önemine değinen Kara, kamu-özel sektör iş birliklerinin bu alanda çözüm sunabileceğini ifade etti. Belediyelerin ulaşım projelerini finansmandan bağımsız ele almaması gerektiğini vurgulayan Kara, teknik proje hazırlığı ile finansman planlamasının başlangıçtan itibaren birlikte yürütülmesinin ve belediye birimleri arasında bütüncül bir yaklaşım geliştirilmesinin önemini dile getirdi.