Davranışsal bağımlılıkla mücadele etmenin yolları

Adana İl Sağlık Müdürlüğü, “8-14 Mart Bilim ve Teknoloji Haftası” dolayısıyla internet sitesinden “davranışsal bağımlılıklarla mücadele” konusunda önemli uyarıcı bilgiler paylaştı. Davranışsal bağımlılıkların, fiziksel bir maddeye dayandırılamayan, insan-makine etkileşiminin kurulduğu teknolojik bağımlılıkları kapsayan internet oyun ve kumar gibi bağımlıklar olarak tanımladığı belirtilen uyarıda, “Bağımlı olunan davranışın bırakılamaması, kontrol edilememesi, her defasında kullanım miktarının ya da süresinin giderek arttırılmasıyla, kişinin zamanının büyük kısmını bağımlı olunan davranışla geçirmesine yol açmaktadır” denildi. İl Sağlık Müdürlüğü’nün internet sitesinde konuya ilişkin şu uyarılara yer verildi: “Günümüzün gelişmiş teknolojilerinden olan bilgisayar ve internet kullanımının yaşamımızda istenilen bilgiye anında ulaşabilme, bilgi paylaşımını sağlayabilme gibi getirdiği kolaylıklar yanında çok sık ve zararlı kullanımından kaynaklanan birçok problemi de beraberinde getirmekte olduğu bilinmektedir. Bireylerde, okul çağındaki çocuk ve gençlerde oldukça sık görülen problemli internet/bilgisayar kullanımı, sosyal ilişkilerinin olumsuz yönde etkilenmesine, aile bağlarının zayıflamasına neden olmakta; akademik veya iş başarılarını düşürebilmektedir. Yetişkinler, çocuklar ve gençler başta olmak üzere tüm toplumun teknolojinin bilinçli, güvenli ve etkin kullanımına teşvik edilmesi, aşırı ve zararlı teknoloji kullanımının önlenmesi ve bu konuda farkındalık yaratılması amacıyla Ruh Sağlığı Dairesi Başkanlığı tarafından “Davranışsal Bağımlılıklarla Mücadele Programı” yürütülmektedir. Davranışsal bağımlılıklar; fiziksel bir maddeye dayandırılamayan insan-makine etkileşiminin kurulduğu teknolojik bağımlılıkları kapsayan internet, oyun ve kumar gibi bağımlılıklar olarak tanımlanmaktadır. Bağımlı olunan davranışın bırakılamaması, kontrol edilememesi, her defasında kullanım miktarının ya da süresinin giderek arttırılmasıyla, kişinin zamanının büyük kısmını bağımlı olunan davranışla geçirmesine yol açmaktadır. İnternetin yer ve zamandan bağımsız, kolay erişilebilir olması, bireyin kimliğini gizleyebilmesi gibi etkenler internet üzerinden kumar oynamayı da çekici ve kolay ulaşılabilir kılmaktadır. Teknoloji/internetin aşırı ve zararlı kullanımı kumar bağımlılığını beslediği gibi, hızlı ve rahat erişim imkânları kumar bağımlılığının gelişmesinde ikincil bir risk de oluşturmaktadır. Kumar oynama bozukluğu sorumlulukların yerine getirilememesine neden olarak, psikolojik, sosyal ve mesleki işlevsellikte düşüşe yol açmakta, kumar oynama davranışı durdurulmaya çalışıldığında ise stres, huzursuzluk, endişe gibi problemler ortaya çıkabilmektedir. İnternet bağımlılığıyla ilgili yapılan araştırmalar bu hastalığın diğer psikolojik hastalıklar ile birlikte görülebileceğini ortaya koymaktadır. İnternet bağımlılarının yüzde 50’sinde başka bir psikiyatrik bozukluk daha görülmektedir. İnternet bağımlılığı ile birlikte görülen en sık psikiyatrik bozukluklar şöyle sıralanabilir: Anksiyete bozukluğu yüzde 10, Psikotik bozukluk yüzde 14, Depresyon veya distimik bozukluk yüzde 25, Duygudurum bozukluğu yüzde 33, Madde kullanımı yüzde 38. Ayrıca dikkat eksikliği, hiperaktivite bozukluğu, sosyal fobi, hafif depresyon varlığında veya ailede bağımlılığa yatkınlık söz konusu olduğunda riskli internet kullanımı görülebilmektedir. Peki dijital dünyayı ve interneti kullanalım ama nasıl kullanalım dersek? Güvenli Kullanım: Güvenlik şifrelerini oluşturmak, güvenli sitelere girmek, aile ve çocuk koruma paketleri kullanmak, dolandırıcılık ve sahtekarlık gibi durumlar karşı dikkatli olmak. Faydalı Kullanım: Sanal alemdeki gerekli gereksiz her şeyi seçmeden süzmeden kullanmak değil işe yarayacak site ve uygulamaları kullanmak. Bilinçli Kullanım: Sanal alemdeki doğru bilgi kaynaklarını bilmek, yanlış bilgileri ve yanlış bilgi kaynaklarını ayırt edebilmek ve sadece internette yazdı diye bir şeylere inanıp ona göre düşünce ve davranış geliştirmeyecek şekilde kullanmak. Çevreci Kullanım: Çevreye zarar vermeyecek şekilde kullanmak. Stratejik Kullanım: Arama motorlarında çıkan sonuçları dikkate alarak kullanmak. Dürüst Kullanım: Sanal ortamlardaki malzemeyi telif hakkına riayet ederek kullanmak Sağlıklı Kullanım: Yanlış duruş veya uzun oturuşlar sebebiyle bedene zarar vermeyecek şekilde kullanmak. Bilgili Kullanım: Temel teknoloji bilgisine sahip olarak kullanmak. Sınırlı Kullanım: Günlük süre sınırı koyarak kullanım. Dijital dünyanın güvenli ve bilinçli kullanımında önemli hususlardır. Teknoloji bağımlısı olan ya da bundan şüphe duyan birey, kullanımda kontrolü eline alacak bazı uygulamalar geliştirmelidir. Teknoloji kullanımını tam zıt saatlere kaydırmak: Teknolojinin günlük olarak kullanıldığı mekânlar ve zamanlar, bağımlılığa sebep olacak kadar uzun kullanıma müsait olduğu için bağımlılık oluşmuştur. Bu anlamda teknoloji kullanılan zamanları tam zıt saatlere kaydırmak ve mekânı değiştirmek ilk adım olarak faydalı olabilir. Dış durdurucular kullanmak: Zaman düzenlemesinin ardından yeni zaman düzeninde de bağımlılık oluşmasına engel olmak için kullanımın hemen ardından yapılması zorunlu bir iş planlamak faydalı olabilir. Teknoloji kullanımıyla ilgili hedefler belirlemek: Ucu açık bir kullanım, bağımlılığı her halükârda tetikleyecektir. Bu nedenle mutlaka kullanıma makul bir zaman sınırlaması getirmek şarttır. Bu zaman sınırlaması, başta sık ama kısa süreli aralar vermeyle başlar ve sonrasında günlük limit belirlenip buna uyulur. Teknolojinin en çok kullanılma sebebi olan belli işlevlerden uzak durmaya çalışmak önemli bir adımdır. Uzak durulamıyorsa sayı ve süre koymak işe yarayabilir. Mesela günde iki defa gireceğim ve yarım saat kalacağım gibi. Hatırlatıcı kartlar kullanmak: Teknolojinin bağımlı şekilde kullanımının neler kaybettirdiğini ya da bağımlı kullanım olmasa neler kazanılacağını ifade eden hatırlatıcı kartların evin belli yerlerine asılması faydalı olabilir. Kişisel defter oluşturmak: Teknoloji bağımlısı kişinin hep yapmak isteyip yapmaya vakit bulamadığını düşündüğü faaliyetleri teker teker yazıp sırayla yapmaya başlaması da uygulanabilecek bir yöntemdir. Bireysel ve/veya aile olarak profesyonel psikolojik danışmanlık ya da terapi desteği almak. Aile ilişkilerinin bozulması teknoloji bağımlılığının sebebi de olabilir, sonucu da. Her halükârda sağlıklı aile ilişkileri bağımlılığın tedavisinde çok önemli bir unsurdur. Hedefler koymak: Teknolojiden uzak kalmayla alakalı düzenli olarak uyulacak hedefler koymak kişiyi güçlendiren ve tedaviyi destekleyen yöntemlerden biridir. Bağımlı olunan teknolojik cihazı ailece kullanmak: Evde birden fazla televizyon, bilgisayar vb. bağımlılık konusu olan cihaz varsa, bunları azaltıp tek bir cihazı ortak kullanım alanında evin diğer üyeleriyle paylaşarak kullanmak da çözüme yardımcı olacaktır. Spor yapmak: Vücutta biriken enerjiyi sağlıklı bir yolla boşaltabilmek için en uygun faaliyetlerden biridir. Düzenli sporun hayata girmesi bağımlılığın tedavi sürecini kolaylaştıracaktır. Yardım istemek: Aile üyelerinden ve yakın arkadaşlardan sorunu saklamayıp yardım istemek, hem sürekli destek mekanizması bulabilme anlamında hem de tedavi sürecini devam ettirebilme anlamında kullanılması gereken önemli bir yöntemdir. Düşünceleri kontrol etmek, Teknoloji bağımlılığına sebep olan ya da teknoloji bağımlılığını arttıran otomatik düşüncelerin incelenmesi ve bunların gerçek hayatta değerlendirilmesi de üzerinde durulması gereken bir yöntemdir. Yeni sosyal becerilerin kazanılması: Sosyal beceri eksikliği de teknoloji bağımlılığının sebebi ya da sonucu olarak ortaya çıkabilir. Bu noktada yeni sosyal becerilerin kazanılması teknoloji bağımlılığının tedavisinde oldukça faydalı olabilir”